Двухмерная мультымедыйнасць як каталізатар ўсведамлення сябе, мінулага і свету дыгітальным пакаленнем
Ярослава Савош
Кажуць, што ўсе мы родам з дзяцінства. Маё дзяцінства праходзіла на мяжы ХХ і ХХI стагоддзяў, і я прэзентую пакаленне, якое прыйшло ў гэты свет у сярэдзіне "дзевяностых".
Гэта пераломны перыяд для Еўропы, якая сутыкнулася з развалам Савецкага Саюза і зменамі на мапе – і тэрытарыяльнымі, і палітычнымі, і духоўнымі.

Як і ўсе з 1990-х, я ведаю, што такое тэлевізар без пульта і дыскета, жыццё без мабільнага тэлефона, падарожжа без gps
У той жа час, я адчуваю сябе зручна з гаджэтамі, амаль не пішу папяровых лістоў, і цярпліва тлумачу дзядулі-фізіку як карыстацца найноўшымі дэвайсамі. Як і людзі XXI стагоддзя, я ахвотна гляджу шчодра ілюстраваныя матэрыялы і, выбіраючы паміж вельмі доўгім артыкулам і відэа па той жа тэме, я абяру відэа.
Калі я назірала за тым, як вывучае гісторыю мой малодшы брат, я падумала: а калі б гісторыя была больш персаналізавана? Калі б пра падзеі мінулага ён пазнаваў з інтэрнэт-старонкі, як быццам гуляючы ў гульню? Калі б жыццёвыя гісторыі розных людзей выглядалі як часткі пазла?

Я шукала герояў, пераважна людзей адыходзячага пакалення. Тых, хто перажыў Другую Сусветную вайну і яшчэ захаваў некаторыя ўспаміны. Амаль ніхто з іх не напісаў мемуараў, але кожнаму ёсць што расказаць. А ў мяне ёсць пытанні, нататнік і камера.

Калі вы спытаеце, як пераадолець прорву паміж пакаленнямі, я адкажу – мультымедыйна.

Тэрмін "мультымедыя" наша даследаванне тлумачыць двухмерна. З пазіцыі інструментаў, мультымедыя – гэта спалучэнне розных відаў медыя, калі паведамленне складзена як графічнымі сродкамі (тэкст, фотаздымкі), так і гукавымі, аўдыявізуальнымі.

Мультымедыйныя паведамленні паўсталі ў Сеціве, таму што толькі анлайн-асяроддзе стварыла ўсе ўмовы, прыдатныя да суіснавання розных формаў медыа ў адным паведамленні.

Другое вымярэнне мультымедыя – кагнітыўнае. Кожны чалавек мае сваі асаблівасці ў тым, як ён успрымае інфармацыю. З кагнітыўнай пазіцыі, мультымедыя – гэта спосаб стварэння сувязі, які падштурхоўвае да ўзаемадзеяння і ўзнікнення новых сувязяў.
Гэта працэс пастаяннага адраджэння і інтэрпрэтацыі. Гэта гульня, пры дапамозе якой мы абменьваемся сэнсамі, даведваемся пра новае і хочам большага.





Пазнавальны, ці кагнітыўны змест мультымедыя мае на мэце нагадаць чалавеку, чаму ён з'яўляецца істотай сацыяльнай, і чаму ў зносінах развіваецца і індывід, і цывілізацыя.

Наша даследаванне прапануе выкарыстоўваць спалучэнне двух аспектаў мультымедыя для таго, каб не ацэньваць аднабакова пытанне, як наладзіць сувязь паміж рознымі пакаленнямі, і, галоўнае, – адносіны сучаснага маладога чалавека са светам. Варта заўважыць, што камунікацыя – гэта перш за ўсё сувязь, a сувязь немагчыма без канала, пасрэдніка, медыўма.

Класічная тэорыя камунікацыі Пітэрса вылучае дзве мадэлі: дыялог і рассейванне. Мадэль рассейвання выразна прасочваецца у біблейскай прытчы пра сейбіта. Тры зярняткі трапілі ў розныя ўмовы, адпаведна, гэта паўплывала на далейшыя падзеі. Адпраўнік інфармацыі накіраваў паведамленне наўпрост ў асяроддзе – гэта перавага. На гэтым працуе ўвесь комплекс сродкаў масавай інфармацыі. Рэакцыю аўдыторыі можна спрагназаваць і часткова адсачыць. Аднак карціна ніколі не будзе поўнай. Рассейванне не здольна ўлічыць усе падрабязнасці. Гэта можа дыялог. І больш асобасны падыход.

Тэарэтыкі навукі аб камунікацыі не вылучаюць трэцяга, а практыкі сферы медыя і камунікацый пастаянна натыкаюцца на праблему – як зрабіць працэс зносін максімальна эфектыўным? Бо ёсць два важныя складнікі працэсу абмену паведамленнямі: ўзаемасувязь і паразуменне.



Photograph: lee Scott / Unsplash
Пры пасрэдніцтве мультымедыя можна дасягнуць паспяховай камунікацыі паміж людзьмі дыгітальнаго пакалення з людзьмі папярэдніх пакаленняў
Наша даследаванне прапануе такі жанр падачы гісторый, у якім мадэль дыялогу і рассейвання суіснуе адначасова, а сам медыўм ёсць і гарачым, і халодным адначасова, калі звяртацца да канцэпту Маршала МакЛюгана. Улічваючы вопыт выбітных жанролагаў (Мітчэл, Каппон, фон Лараш, Здаравега), мы акцэнтуем, што прапанаваны намі жанр існуе на грані інфармацыйнай журналістыкі і мастацкай публіцыстыкі.

Завецца ён інтэрактыўны жыццяпіс. Прычым, інтэрактыўны – як рэсурсна, так і інтэракціонна. Як распавесці дыгітальнаму пакаленню аб калізіях чалавечых лёсаў пры дапамозе такога жанру? Па-першае, на зразумелай яму мове. Сённяшні падлетак прызнае наратыў, які транслюецца малым кавалачкам тэксту з ўкладаннямі малюнкаў і дынамічнай серыяй відэа. Па-другое, маладое пакаленне пазбягае маралізатарства і павучанняў. Таму пакліканне наратыву – зацікавіць, але не прымушаць.

Па-трэцяе, моладзь не любіць прадказальнасці і пасрэднасці. Таму гісторыя, якую мы збіраемся перадаць, павінна быць досыць кароткай, каб утрымаць увагу, і досыць прыгожа аздобленай, пазбаўленай клішэ і трывіяльнага сюжэту. Вынікам гэтых трох аргументаў з'яўляецца прызнанне неабходнасці інтэрактыўнасці.


Маладое пакаленне зацікавіцца падзеямі, якія даўным-даўно перажылі пажылыя людзі толькі тады, калі адчуе сваю датычнасьць да праблем, калі паспрабуе прадставіць сябе ў тагачасных умовах; і, што немалаважна, – зробіць свой унёсак у ўспрыманне інфармацыі. Як задаволіць гэты запыт на практыцы? Зрабіць аповед нелінейным, а навігацыю паміж яго складовымі часткамі – гульнявой. Гэта не толькі зацікавіць юную аўдыторыю, а і створыць эфект прысутнасці.

Яно існуе толькі анлайн, яго інструментарый – універсальны. Складаючы жыццяпіс кагосьці са старэйшых, малады аўтар апускаецца ў свет рэальных артэфактаў, плёнкавых фота, рукапісных лістоў, па кавалачках ён збірае урыўкі памяці і фіксуе самае важнае.

Працуючы з жыццяпісам каго-небудзь са сваіх аднагодкаў, малады аўтар мае нагоду пераасэнсаваць тое, якім інфармацыйным смеццем штодзень атакуе сам сябе і, як аднойчы сказаў Заратустра, зноў адзначыць каштоўнасць усіх рэчаў. Апагеем прыкладнога поспеху нашага жанру з'яўляецца наступны матыў маладога чалавека дыгітального пакалення – стварыць уласны жыццяпіс, мадэрнізаваўшы традыцыйнае бачанне генеалагічнага дрэва.

Мы жывем у эпоху паўсюднага сторытэллінга, таму стварэнню сувязей маладога чалавека з соцыўмам і рэальнасцю спрыяе менавіта пошук і калекцыянаванне вартасных гісторый, таго нетрывіяльнага, што сапраўды мае сэнс. Чым больш малады чалавек пагрузіцца ў калізіі, якія перажыў герой гісторыі, тым больш агульнага паміж сабой і персанажам заўважыць наш рэцыпіент. Адзначым, што заўважыць агульнае ў супрацьвагу адметнаму – гэта асноўная зброя ў барацьбе са стэрэатыпам пра прорвы паміж пакаленнямі.


Photograph: lee Scott / Unsplash
Наступны крок – нівеліраваць фактар ўзросту. У Нью-Ёрку я пазнаёмілася з мастачкай, старэйшай за мяне на 65 гадоў, і яна паведала мне выдатную гісторыю свайго жыцця
Мэры і яе муж Пётр – равеснікі, нарадзіліся ў 1930 годзе. Мэры – у штаце Пэнсыльванія, а Пётр на Валыні. Амаль паўстагоддзя яны правялі разам. Пётр памёр у 2000, таму яны не змаглі ў трэці раз наведаць незалежную Украіну – папярэднія два падарожжа адбыліся ў 1995 і 1998 гадах. З тых часоў Мэры жыве адна ў іх агульным доме.
Яна нарадзілася ва ўкраінскай сям'і (другая хваля ўкраінскай эміграцыі ў ЗША), але не валодае ўкраінскай мовай. Дома гаварылі па-ангельску – бацька баяўся, што яго дзяцей у школе будуць дыскрымінаваць як чужынцаў. Родныя Пятра былі актыўнымі грамадскімі дзеячамі і не падтрымлівалі савецкую ўладу, за што некаторыя з іх паплаціліся жыццём, іншыя сталі палітычнымі вязнямі. Родны дзядзька Пятра працаваў ва ўрадзе Украінскай Народнай Рэспублікі, чым таксама падвяргаў сям'ю небяспецы.

Ратуючыся ад НКВД сям'я Пятра перабралась ў Польшчу, пасля апынулась ў лагерах для перамешчаных і дэпартаваных асоб у Германіі, а ў Нью-Ёрк прыбылі ў 1950 годзе.



Мэры ўсё яшчэ малюе акварэльныя скетчы і дае ўрокі выяўленчага мастацтва.

Пётр быў інжынерам-праекціроўшчыкам, а у вольны час займаўся рэдагаваннем і прасоўваннем палітычнага часопіса ўкраінскай дыяспары «Мета».

Мэры дагэтуль захоўвае ўсе кнігі Пятра, напрацоўкі, нумары «Меты» (з 1954 па 2003 год).

У іх не было дзяцей, і цэлы пласт гісторыі роду аднойчы сыдзе разам з Мэры.

Я адчуваю, што павінна даць гэтай гісторыі жыццё, перадаць яе іншым праз медыя, асабліва пакаленню маіх аднагодкаў.

Я бо выразна разумею, што час пенсіянераў, якія нарадзіліся ў 1990-х будзе цалкам адрознівацца ад таго, што мы назіраем зараз, будучы дваццацігадовымі шукальнікамі прыгод.

Зрэшты, уласцівыя гісторыі спіральность і запыт на чалавечнасць застаюцца козырамі ў гульні, якая пачалася задоўга да нашага з'яўлення.

Ярослава Савош
Автор жанра і проекта медыяжыццяпісов En Eraised Doesn't Mean Lost
Аляксандр Перегудов
Сябр проекта. Коректор беларускомовнага материяла.
Made on
Tilda